Coraz częściej zdarza się, że część spadkobierców mieszka i pracuje za granicą, a sprawa spadkowa toczy się w Polsce (albo odwrotnie). Powstaje wtedy praktyczne pytanie: czy trzeba przyjeżdżać do kraju, żeby załatwić poświadczenie dziedziczenia albo zdążyć z odrzuceniem spadku w terminie? W wielu sytuacjach da się tego uniknąć. Poniżej porządkujemy rozwiązania dla spadkobiercy przebywającego za granicą.
Akt poświadczenia dziedziczenia a obecność wszystkich spadkobierców
Akt poświadczenia dziedziczenia (APD) sporządzany u notariusza wymaga wcześniejszego spisania protokołu dziedziczenia przy udziale wszystkich osób zainteresowanych (art. 95b Prawa o notariacie — dalej „Pr. not.”). „Osobami zainteresowanymi” są co do zasady osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi oraz zapisobiercy windykacyjni (art. 95aa Pr. not.). O tym, kiedy sprawę spadkową można załatwić u notariusza, a kiedy konieczny jest sąd, piszemy w tekście Akt poświadczenia dziedziczenia — czy potrzebny sąd.
Pierwotnie oznaczało to, że wszyscy spadkobiercy muszą stawić się jednocześnie u jednego notariusza — co przy osobach za granicą bywało bardzo uciążliwe. Dziś jest prostsza droga.
Projekt protokołu dziedziczenia — rozwiązanie dla spadkobiercy za granicą
Na wniosek osoby zainteresowanej notariusz może sporządzić projekt protokołu dziedziczenia. Jeżeli pozostałe osoby zainteresowane złożą oświadczenie potwierdzające dane zawarte w tym projekcie, protokół dziedziczenia może zostać spisany przy udziale choćby jednej osoby zainteresowanej (art. 95ca Pr. not.).
To właśnie ścieżka dla rodzin „rozsianych” po świecie: jedna osoba stawia się w kancelarii w Polsce, a spadkobierca za granicą składa oświadczenie potwierdzające — np. przed polskim konsulem albo przed notariuszem zagranicznym (z odpowiednim uwierzytelnieniem). Dzięki temu nie trzeba organizować jednoczesnego przyjazdu wszystkich.
Czy można działać przez pełnomocnika
Przy czynnościach spadkowych pełnomocnictwo bywa bardzo pomocne, choć jego dopuszczalność zależy od rodzaju czynności:
- Odrzucenie (lub przyjęcie) spadku przez pełnomocnika — jest dopuszczalne. Pełnomocnictwo musi jednak mieć formę pisemną z podpisem urzędowo poświadczonym i wyraźnie wskazywać konkretną czynność (odrzucenie albo przyjęcie oznaczonego spadku). Wynika to z powiązania art. 99 § 1 k.c. z formą samego oświadczenia o odrzuceniu spadku (art. 1018 § 3 k.c.). Pełnomocnictwo ogólnikowe nie wystarczy.
- Udział w protokole/akcie poświadczenia dziedziczenia przez pełnomocnika — tu praktyka i doktryna nie są jednolite; część autorów dopuszcza pełnomocnika (przy pełnomocnictwie szczególnym w formie aktu notarialnego), część oczekuje osobistego udziału przy oświadczeniach o kręgu spadkobierców. W sprawach transgranicznych bezpieczniej sięgnąć po opisaną wyżej konstrukcję projektu protokołu i oświadczenia potwierdzającego z art. 95ca Pr. not. (Zakres dopuszczalności pełnomocnika przy tej czynności zależy od stanowiska notariusza prowadzącego sprawę — warto ustalić go wcześniej.)
O tym, jak w ogóle działa pełnomocnictwo u notariusza, piszemy w tekście Pełnomocnictwo notarialne.
Odrzucenie spadku z zagranicy — jak dochować terminu i formy
Termin na odrzucenie spadku to sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule powołania (art. 1015 § 1 k.c.) — szczegóły opisujemy w artykule Odrzucenie spadku: termin i skutki. Przebywając za granicą, mają Państwo kilka dróg:
- Pełnomocnictwo dla osoby w Polsce — sporządzone i odpowiednio poświadczone za granicą, upoważniające do odrzucenia konkretnego spadku (zob. wyżej).
- Oświadczenie przed polskim konsulem — konsul może poświadczyć podpis pod oświadczeniem (czynności notarialne konsula na podstawie ustawy — Prawo konsularne).
- Oświadczenie przed notariuszem zagranicznym — wówczas dokument wymaga zwykle apostille albo legalizacji oraz tłumaczenia przysięgłego na język polski. O apostille piszemy w tekście Apostille — co to i jak uzyskać, a o roli tłumacza — w artykule Tłumacz przysięgły przy czynnościach notarialnych.
Oświadczenie o odrzuceniu spadku — niezależnie od drogi — trafia ostatecznie do sądu spadku (art. 640 Kodeksu postępowania cywilnego).
Gdy spadek ma element zagraniczny — europejskie poświadczenie spadkowe
Jeżeli sprawa ma charakter transgraniczny (np. spadkodawca pozostawił majątek w kilku państwach Unii albo spadkobiercy muszą wykazać swoje prawa w innym państwie członkowskim), pomocne jest europejskie poświadczenie spadkowe — instytucja unijnego rozporządzenia nr 650/2012 (art. 62–73). Służy ono do wykazania statusu spadkobiercy, zapisobiercy, wykonawcy testamentu lub zarządcy w innym państwie członkowskim; jego odpis jest ważny co do zasady przez 6 miesięcy (art. 70 rozporządzenia). Rozporządzenie stosuje się do spadków otwartych od 17 sierpnia 2015 r. i obowiązuje we wszystkich państwach Unii z wyjątkiem Danii i Irlandii.
Praktyczne wskazówki dla spadkobiercy za granicą
- Zacznijcie od ustalenia terminów — zwłaszcza sześciu miesięcy na odrzucenie spadku; to on najczęściej wymusza tempo.
- Zapytajcie wcześniej o formę dokumentów — czy potrzebne będzie apostille, tłumaczenie przysięgłe, jaka treść pełnomocnictwa.
- Rozważcie konstrukcję z art. 95ca — przy akcie poświadczenia dziedziczenia zwykle pozwala uniknąć jednoczesnego przyjazdu wszystkich.
- Skontaktujcie się z kancelarią z wyprzedzeniem — uzgodnienie kolejności czynności oszczędza kosztownych podróży.
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. — Prawo o notariacie: art. 95aa, art. 95b, art. 95c, art. 95ca.
- Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. — Kodeks cywilny: art. 99 § 1, art. 1015 § 1, art. 1018 § 3.
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego: art. 640.
- Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r.: art. 62–73 (w szczególności art. 69 i art. 70).
Jeżeli któraś z osób uczestniczących w czynności w Polsce nie może przyjść do kancelarii ze względu na stan zdrowia, możliwa jest czynność dokonana w innym miejscu — zob. notariusz z dojazdem.
Zobacz też: Akt poświadczenia dziedziczenia · Akt poświadczenia dziedziczenia — czy potrzebny sąd · Pełnomocnictwo notarialne · Odrzucenie spadku: termin i skutki · Apostille · Tłumacz przysięgły.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień publikacji: . Aktualizacja: .