Osoba pozostająca we wspólnym pożyciu bez zawarcia małżeństwa — partner lub partnerka — nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych i bez testamentu nie dziedziczy. Powołanie takiej osoby do spadku możliwe jest wyłącznie w drodze testamentu; forma notarialna pozwala dodatkowo ustanowić zapis windykacyjny oznaczonego składnika majątku. Poniżej przedstawiamy zasady oraz ograniczenia tego rozwiązania. Kancelaria Notarialna Weroniki Majewskiej mieści się przy ul. Kościuszki 37 w Katowicach.
Dlaczego bez testamentu partner lub partnerka nie dziedziczy
Dziedziczenie ustawowe obejmuje zamknięty krąg osób wskazanych w Kodeksie cywilnym: małżonka i zstępnych (art. 931 k.c.), a w dalszej kolejności rodziców, rodzeństwo i jego zstępnych, dziadków oraz pasierbów (art. 932–934¹ k.c.); w ostateczności spadek przypada gminie lub Skarbowi Państwa. Osoba pozostająca w związku nieformalnym nie mieści się w tym kręgu. W braku testamentu spadek po zmarłym przypada więc jego rodzinie według kolejności ustawowej, a nie partnerowi lub partnerce.
Testament notarialny — forma i znaczenie
Testament można sporządzić własnoręcznie, jednak forma aktu notarialnego (art. 950 k.c.) ogranicza ryzyko uchybień formalnych oraz późniejszych sporów. Notariusz ustala tożsamość i świadomość testatora, wyjaśnia skutki rozrządzenia oraz przechowuje oryginał. Na wniosek testatora fakt sporządzenia testamentu można odnotować w Notarialnym Rejestrze Testamentów — rejestr wskazuje kancelarię, w której testament się znajduje, natomiast nie przechowuje jego treści. Forma notarialna nie wyłącza całkowicie możliwości zakwestionowania ważności testamentu (np. z powodu wad oświadczenia woli), ogranicza jednak ryzyko błędów.
Testament jest czynnością ściśle osobistą — nie można go sporządzić ani odwołać przez pełnomocnika (art. 944 § 2 k.c.); prawo polskie nie zna również testamentu wspólnego kilku osób. Oznacza to, że każda z osób w związku sporządza własny, odrębny testament.
Zapis windykacyjny — konkretny składnik dla partnera lub partnerki
Zapis windykacyjny (art. 981¹ k.c.) pozwala przeznaczyć oznaczony przedmiot — na przykład mieszkanie, udział we współwłasności, samochód czy oznaczone prawo — wskazanej osobie, która nabywa go z chwilą otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy), bez potrzeby przeprowadzania w tym zakresie działu spadku. Zapis windykacyjny można ustanowić wyłącznie w testamencie notarialnym. Jest to rozwiązanie przydatne, gdy testator chce, by konkretny składnik majątku przypadł partnerowi lub partnerce.
Zapis windykacyjny dotyczy oznaczonego przedmiotu; powołanie do całości lub części spadku następuje przez ustanowienie spadkobiercą. Oba rozwiązania można w testamencie połączyć — właściwą konstrukcję notariusz dobiera do sytuacji.
Zachowek — istotne zastrzeżenie
Powołanie partnera lub partnerki w testamencie (jako spadkobiercy albo zapisobiercy windykacyjnego) nie uchyla z mocy prawa roszczeń o zachowek przysługujących osobom uprawnionym z kręgu ustawowego — m.in. zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy (art. 991 k.c.). Osoba, która nabyła majątek na podstawie testamentu, może być zobowiązana do zapłaty zachowku uprawnionym pominiętym w testamencie. Ocenę należy przeprowadzić indywidualnie; w sprawach spornych właściwa jest pomoc adwokata lub radcy prawnego.
Zmiana i odwołanie testamentu
Testament można w każdej chwili odwołać albo sporządzić nowy. Jeżeli w nowym testamencie nie zaznaczono wprost, że odwołuje się poprzedni, wcześniejszy traci moc tylko w tej części, której nie da się pogodzić z nowym rozrządzeniem (art. 947 k.c.). Warto zatem zadbać o spójność kolejnych testamentów.
Umówienie czynności w kancelarii w Katowicach
Kancelaria Notarialna Weronika Majewska, ul. Kościuszki 37 (I piętro), 40-048 Katowice. Telefon: 517 914 471; e-mail: kancelaria@majewska-notariusz.pl. Do sporządzenia testamentu wystarczy ważny dokument tożsamości oraz dane osób powoływanych do spadku i — w razie zapisu windykacyjnego — oznaczenie przedmiotu (np. numer księgi wieczystej). Maksymalne stawki taksy notarialnej określa rozporządzenie; informacje o kosztach — zob. Cennik.
Najczęstsze pytania
Czy partner lub partnerka dziedziczy bez testamentu?
Nie. Osoba w związku nieformalnym nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych. Powołanie jej do spadku następuje wyłącznie w testamencie.
Czym różni się zapis windykacyjny od powołania do spadku?
Powołanie spadkobiercą dotyczy całości lub ułamkowej części spadku, natomiast zapis windykacyjny przenosi oznaczony przedmiot (np. mieszkanie) na wskazaną osobę z chwilą otwarcia spadku. Oba rozwiązania można połączyć w jednym testamencie notarialnym.
Czy testament na partnera wyłącza zachowek dla rodziny?
Nie. Powołanie partnera lub partnerki nie uchyla roszczeń o zachowek osób uprawnionych z kręgu ustawowego (art. 991 k.c.); osoba obdarowana testamentem może być zobowiązana do jego zapłaty.
Czy wystarczy testament własnoręczny?
Testament własnoręczny jest ważny, o ile spełnia wymogi formy, wiąże się jednak z większym ryzykiem uchybień. Zapis windykacyjny można ustanowić wyłącznie w testamencie notarialnym.
W celu omówienia treści testamentu oraz doboru odpowiedniej konstrukcji zapraszamy do kontaktu.
Zobacz również: Jak zabezpieczyć partnera lub partnerkę u notariusza · Testament u notariusza · Cennik · Kontakt
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień publikacji: . Aktualizacja: .