Datio in solutum to sposób na wygaśnięcie zobowiązania przez spełnienie innego świadczenia niż pierwotnie umówione. Poniżej wyjaśniamy, na czym polega ta instytucja i kiedy bywa stosowana.
Na czym polega datio in solutum
Datio in solutum, czyli świadczenie w miejsce wykonania, polega na tym, że dłużnik — za zgodą wierzyciela — spełnia inne świadczenie niż to, które pierwotnie uzgodniono. Skutkiem jest wygaśnięcie zobowiązania, tak jakby dług został zwyczajnie spłacony. Instytucję tę reguluje art. 453 Kodeksu cywilnego.
Istotna jest tu zgoda obu stron: wierzyciel nie musi przyjąć zastępczego świadczenia, ale jeżeli się na nie godzi, pierwotne zobowiązanie przestaje istnieć.
Typowy przykład
Najczęściej spotykany przykład to rozliczenie długu przez przeniesienie własności rzeczy. Zamiast spłacać zobowiązanie pieniężne, dłużnik przenosi na wierzyciela własność nieruchomości, a wierzyciel w zamian zwalnia go z długu. Zobowiązanie pieniężne wygasa, a wierzyciel zyskuje nieruchomość.
Takie rozwiązanie bywa stosowane wtedy, gdy dłużnik nie dysponuje gotówką, ale posiada składnik majątku, którym może zaspokoić wierzyciela.
Forma czynności
Forma zależy od przedmiotu świadczenia zastępczego:
- gdy w miejsce długu przenoszona jest nieruchomość, konieczny jest akt notarialny — bez zachowania tej formy czynność byłaby nieważna,
- po przeniesieniu własności zmianę ujawnia się w księdze wieczystej (notariusz zamieszcza w akcie odpowiedni wniosek wieczystoksięgowy).
Dzięki temu nowy stan własności jest udokumentowany i widoczny w księdze wieczystej.
Skutki podatkowe
Przeniesienie własności w ramach datio in solutum może wiązać się z obciążeniami podatkowymi. W zależności od okoliczności w grę może wchodzić podatek od czynności cywilnoprawnych albo podatek dochodowy — znaczenie ma m.in. to, kto jest stroną czynności i czego dotyczy świadczenie. Skutki podatkowe warto ustalić indywidualnie przed dokonaniem czynności, ponieważ zależą one od konkretnej sytuacji.
Rola notariusza
Gdy świadczeniem zastępczym jest nieruchomość, czynność dokonywana jest w formie aktu notarialnego. Notariusz:
- sporządza akt przenoszący własność w miejsce wykonania zobowiązania,
- zamieszcza w nim wniosek o wpis w księdze wieczystej,
- przed czynnością wyjaśnia stronom jej skutki, w tym wygaśnięcie dotychczasowego zobowiązania.
Datio in solutum potrafi uprościć rozliczenia między stronami, wymaga jednak zachowania właściwej formy i rozważenia skutków podatkowych.
Zobacz również: Czynności notarialne — nieruchomości · Podstawa nabycia nieruchomości
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień publikacji: .