Przewłaszczenie na zabezpieczenie to jeden ze sposobów zabezpieczenia spłaty długu. Bywa stosowane obok bardziej znanej hipoteki, choć działa na innej zasadzie. Poniżej wyjaśniamy, na czym polega, w jakiej formie się je ustanawia oraz czym różni się od hipoteki.
Na czym polega przewłaszczenie na zabezpieczenie
Istotą tej umowy jest przeniesienie własności rzeczy — w tym nieruchomości — na wierzyciela w celu zabezpieczenia jego wierzytelności. Wierzyciel staje się więc właścicielem przedmiotu, ale zobowiązuje się do jego zwrotnego przeniesienia na dłużnika po spłacie długu.
Przewłaszczenie na zabezpieczenie nie zostało uregulowane jako odrębny, nazwany typ umowy. Strony kształtują je w granicach swobody umów, dlatego szczególne znaczenie mają precyzyjne zapisy dotyczące warunków zwrotu własności i rozliczenia stron.
Forma umowy
Gdy przedmiotem przewłaszczenia jest nieruchomość, umowę zawiera się w formie aktu notarialnego. Przeniesienie własności ujawnia się następnie w księdze wieczystej, co odzwierciedla aktualny stan prawny nieruchomości wobec osób trzecich.
Przewłaszczenie a hipoteka
Oba rozwiązania służą zabezpieczeniu wierzytelności, ale działają odmiennie:
- przy hipotece własność nieruchomości pozostaje przy dłużniku, a wierzyciel uzyskuje jedynie ograniczone prawo rzeczowe — zabezpieczenie wpisane do księgi wieczystej;
- przy przewłaszczeniu na zabezpieczenie własność przechodzi na wierzyciela już na czas trwania zabezpieczenia, z obowiązkiem jej zwrotu po spłacie.
Ta różnica wpływa na pozycję obu stron — zwłaszcza na to, kto w danym okresie formalnie pozostaje właścicielem i jak wygląda sytuacja nieruchomości po spłacie zobowiązania. Przy hipotece po spłacie długu wystarczy jej wykreślenie z księgi wieczystej, natomiast przy przewłaszczeniu konieczne jest zwrotne przeniesienie własności na dłużnika.
Ryzyka i zabezpieczenie interesów stron
Ponieważ własność faktycznie przechodzi na wierzyciela, kluczowe jest jasne opisanie w umowie:
- warunków i terminu zwrotnego przeniesienia własności po spłacie,
- zasad rozliczenia stron, gdy wartość nieruchomości przewyższa wysokość długu,
- sytuacji prawnej nieruchomości na wypadek braku spłaty.
Dobrze skonstruowana umowa chroni zarówno wierzyciela, jak i dłużnika przed nadużyciami.
Kiedy stosuje się przewłaszczenie na zabezpieczenie
Przewłaszczenie na zabezpieczenie pojawia się najczęściej przy pożyczkach i kredytach, jako sposób zabezpieczenia ich spłaty. Bywa rozważane tam, gdzie strony szukają rozwiązania innego niż hipoteka. Dla dłużnika oznacza ono, że na czas trwania zabezpieczenia przestaje być właścicielem nieruchomości, choć nadal z niej korzysta na warunkach ustalonych w umowie. Dla wierzyciela jest to zabezpieczenie dalej idące niż hipoteka, ponieważ to on staje się właścicielem. Z tego względu szczególnie ważne jest wyważenie interesów obu stron już na etapie redagowania umowy.
Rola notariusza
Przy zawieraniu umowy w formie aktu notarialnego notariusz wyjaśnia stronom skutki prawne przewłaszczenia, dba o zgodność zapisów z ich rzeczywistą wolą oraz o czytelne ujęcie warunków zwrotu własności. Pozwala to obu stronom świadomie podjąć decyzję i ograniczyć ryzyko sporu w przyszłości.
Jeżeli rozważają Państwo takie zabezpieczenie, notariusz omówi jego konsekwencje i porówna je z innymi rozwiązaniami.
Zobacz również: Czynności notarialne — nieruchomości · Podstawa nabycia nieruchomości
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień publikacji: .