Osoby pozostające we wspólnym pożyciu bez zawarcia małżeństwa — w związku partnerskim lub konkubinacie — nie uzyskują z mocy prawa takich samych skutków majątkowych jak małżonkowie. Notariusz nie rejestruje związku partnerskiego, może natomiast sporządzić czynności służące uporządkowaniu majątku oraz wzajemnego zabezpieczenia partnera lub partnerki: testament, umowę sprzedaży z określeniem udziałów, darowiznę, umowę o dożywocie oraz pełnomocnictwa. Poniżej przedstawiamy dostępne narzędzia. Stan prawny: wrzesień 2026 r.
Związek partnerski a prawo polskie
W prawie polskim nie funkcjonuje instytucja rejestrowanego związku partnerskiego ani status równoważny małżeństwu. Ustawa o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu, uchwalona w 2026 r., nie weszła w życie — została zawetowana w lipcu 2026 r. W konsekwencji do osób pozostających w związku nieformalnym nie mają zastosowania automatyczne skutki właściwe małżeństwu:
- partner lub partnerka nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych,
- notariusz nie zawiera ani nie rejestruje związku partnerskiego,
- dostępne pozostają natomiast czynności cywilnoprawne i notarialne, z których mogą korzystać także osoby niespokrewnione.
Zakres, którego czynność notarialna nie obejmuje
- samo wspólne pożycie nie nadaje statusu małżonków ani nie uprawnia do zwolnienia podatkowego przewidzianego dla najbliższej rodziny (grupa „zerowa”);
- umowa majątkowa małżeńska (intercyza) jest przewidziana wyłącznie dla małżonków lub osób zamierzających zawrzeć małżeństwo — nie zawiera się jej dla związku partnerskiego (zob. intercyza — kiedy warto, dotyczy małżeństwa);
- pełnomocnictwo wywołuje skutki za życia i co do zasady wygasa ze śmiercią mocodawcy — nie zastępuje testamentu;
- sprawy z zakresu ochrony zdrowia, bankowości oraz ubezpieczeń (wskazanie uposażonego w polisie) wymagają zwykle odrębnych dyspozycji poza aktem notarialnym.
Dostępne czynności notarialne
Wymienione czynności są od siebie niezależne i dobierane odpowiednio do sytuacji stron.
| Czynność | Cel | Ograniczenia |
|---|---|---|
| Testament notarialny | powołanie partnera lub partnerki do spadku | nie uchyla roszczeń o zachowek |
| Zapis windykacyjny | przeznaczenie oznaczonego składnika (np. mieszkania) | wyłącznie w testamencie notarialnym |
| Współwłasność w częściach ułamkowych | wspólny zakup nieruchomości z określonymi udziałami | brak wspólności majątkowej jak w małżeństwie |
| Darowizna | przeniesienie własności za życia | co do zasady III grupa podatkowa |
| Umowa o dożywocie | przeniesienie własności w zamian za dożywotnie utrzymanie | instytucja odrębna od darowizny; skutki podatkowe |
| Pełnomocnictwo notarialne | reprezentacja w sprawach za życia | wygasa ze śmiercią; nie przenosi spadku |
Testament notarialny
Ponieważ partner lub partnerka nie dziedziczy z ustawy, powołanie takiej osoby do spadku możliwe jest wyłącznie w drodze testamentu. Forma notarialna ogranicza ryzyko uchybień formalnych: notariusz ustala tożsamość i świadomość testatora, przechowuje oryginał, a fakt sporządzenia testamentu można odnotować w Notarialnym Rejestrze Testamentów (rejestr wskazuje kancelarię, nie przechowuje treści). Maksymalne stawki taksy notarialnej określa rozporządzenie; informacje o kosztach — zob. Cennik. Szerzej: testament na partnera i zapis windykacyjny oraz testament u notariusza.
Zapis windykacyjny
Zapis windykacyjny (art. 981¹ k.c.) umożliwia przeznaczenie oznaczonego przedmiotu — na przykład mieszkania — wskazanej osobie, która nabywa go z chwilą otwarcia spadku. Można go ustanowić wyłącznie w testamencie notarialnym. Roszczenia o zachowek mogą przy tym zachować znaczenie.
Wspólny zakup nieruchomości (współwłasność w częściach ułamkowych)
Wobec braku wspólności majątkowej właściwej małżeństwu, przy wspólnym zakupie w akcie sprzedaży określa się udziały każdej z osób (na przykład po 1/2 albo w innej ustalonej proporcji). Zasady odpowiedzialności przy kredycie wynikają z umów z bankiem i pozostają poza treścią aktu. Szerzej: wspólny zakup mieszkania bez ślubu; zob. też dokumenty do sprzedaży mieszkania.
Darowizna nieruchomości
Darowizna nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego. Między osobami niespokrewnionymi zastosowanie znajduje co do zasady III grupa podatku od spadków i darowizn (bez zwolnienia z art. 4a) — zob. sekcja o podatkach. Darowiznę można powiązać z zabezpieczeniem darczyńcy, w szczególności służebnością mieszkania. Zob. darowizna nieruchomości.
Umowa o dożywocie
W umowie o dożywocie (art. 908 k.c.) właściciel przenosi własność nieruchomości w zamian za dożywotnie utrzymanie i opiekę; czynność ta jest dopuszczalna także wobec osoby niespokrewnionej, w tym partnera lub partnerki. Instytucja ta różni się od darowizny ze służebnością zakresem świadczeń oraz skutkami podatkowymi. Szerzej: umowa o dożywocie.
Pełnomocnictwo notarialne
Pełnomocnictwo umożliwia partnerowi lub partnerce działanie w sprawach mocodawcy za jego życia, w tym reprezentację przy czynnościach dotyczących nieruchomości. Obowiązują dwie granice: pełnomocnictwo wygasa co do zasady ze śmiercią mocodawcy (art. 101 § 2 k.c.) i nie zastępuje testamentu, a także nie zastępuje odrębnych upoważnień wymaganych przez podmioty lecznicze. Informacje o kosztach — zob. Cennik.
Małżeństwo a związek partnerski — zestawienie
| Zagadnienie | Małżonkowie | Partner / partnerka (bez małżeństwa) |
|---|---|---|
| Dziedziczenie ustawowe | tak (art. 931 k.c.) | nie — wymagany testament |
| Wspólność majątkowa | powstaje z mocy prawa | brak; ewentualnie współwłasność w udziałach |
| Intercyza (umowa majątkowa małżeńska) | dopuszczalna | niedostępna |
| Podatek od spadków i darowizn | grupa „0″ / I — zwolnienia i ulgi | co do zasady III grupa |
| Zakres czynności notariusza | pełen zakres czynności rodzinnych | testament, darowizna, dożywocie, współwłasność, pełnomocnictwo |
Zestawienie ma charakter informacyjny; stan prawny na wrzesień 2026 r.
Zachowek i podatek od spadków i darowizn
Zachowek
Powołanie partnera lub partnerki w testamencie nie uchyla z mocy prawa roszczeń o zachowek przysługujących osobom uprawnionym z kręgu ustawowego (m.in. zstępnym, małżonkowi, rodzicom — art. 991 k.c.). Osoba powołana do spadku może być zobowiązana do zapłaty zachowku uprawnionym pominiętym w testamencie. Szczegółową ocenę należy przeprowadzić indywidualnie, w razie potrzeby z udziałem adwokata lub radcy prawnego.
Podatek od spadków i darowizn
Partner lub partnerka jest — dla celów podatkowych — zwykle osobą zaliczaną do III grupy (art. 14 ustawy o podatku od spadków i darowizn), nie zaś do grupy „zerowej”. Nie przysługuje zatem zwolnienie właściwe najbliższej rodzinie, a opodatkowaniu podlega nadwyżka ponad kwotę wolną. Dla III grupy kwota wolna wynosi 5 733 zł (stan na wrzesień 2026 r.), a nadwyżkę opodatkowuje się według skali (12% / 16% / 20% — zależnie od wysokości). Formularz SD-Z2 dotyczy zwolnienia najbliższej rodziny i nie obejmuje partnera. Szczegóły podatkowe należy potwierdzić przed czynnością; notariusz nie zastępuje doradcy podatkowego.
Umówienie czynności w kancelarii w Katowicach
Kancelaria Notarialna Weronika Majewska, ul. Kościuszki 37 (I piętro), 40-048 Katowice. Telefon: 517 914 471; e-mail: kancelaria@majewska-notariusz.pl. Skany dokumentów można przekazać wcześniej pocztą elektroniczną. Przy czynnościach dotyczących m.in. nieruchomości należy pamiętać o ewentualnym zastrzeżeniu numeru PESEL — na czas czynności zastrzeżenie trzeba cofnąć. Podczas rozmowy kancelaria ustala, które czynności odpowiadają sytuacji stron oraz jakie dokumenty są wymagane.
Najczęstsze pytania
Czy partner lub partnerka dziedziczy bez zawarcia małżeństwa?
Nie. Osoba pozostająca we wspólnym pożyciu bez małżeństwa nie należy do kręgu spadkobierców ustawowych i bez testamentu nie dziedziczy; spadek przypada rodzinie zmarłego według kolejności ustawowej. Powołanie partnera lub partnerki do spadku następuje wyłącznie w testamencie — formą o najwyższej pewności formalnej jest testament notarialny, w którym można ustanowić zapis windykacyjny.
Czy notariusz rejestruje związek partnerski?
Nie. Notariusz nie rejestruje związku partnerskiego i nie nadaje stronom statusu małżonków; w prawie polskim (stan na wrzesień 2026 r.) taka instytucja nie funkcjonuje. Notariusz może natomiast sporządzić czynności dostępne niezależnie od stanu cywilnego stron.
Czy można zawrzeć intercyzę w związku partnerskim?
Nie. Umowa majątkowa małżeńska (intercyza) jest przewidziana wyłącznie dla małżonków lub osób zamierzających zawrzeć małżeństwo. Osoby w związku nieformalnym regulują sprawy majątkowe na zasadach ogólnych, w szczególności przez określenie udziałów we współwłasności.
Czy pełnomocnictwo wywołuje skutki po śmierci mocodawcy?
Co do zasady nie — pełnomocnictwo wygasa ze śmiercią mocodawcy. Do rozrządzenia majątkiem na wypadek śmierci służy testament, a nie pełnomocnictwo.
Czy wystarczający jest testament własnoręczny?
Testament własnoręczny jest ważny, o ile spełnia wymogi formy, wiąże się jednak z większym ryzykiem uchybień oraz sporów. Testament notarialny ogranicza ryzyko formalne i umożliwia ustanowienie zapisu windykacyjnego oznaczonego składnika (np. mieszkania).
Czy umowa o dożywocie jest zastrzeżona wyłącznie dla rodziny?
Nie. Umowę o dożywocie można zawrzeć także z osobą niespokrewnioną, w tym z partnerem lub partnerką; pokrewieństwo nie jest przesłanką jej zawarcia.
W celu doboru odpowiednich czynności oraz ustalenia wykazu dokumentów zapraszamy do kontaktu. Informacje zamieszczone na tej stronie odzwierciedlają stan prawny na wrzesień 2026 r.
Zobacz również: Testament u notariusza · Darowizna nieruchomości · Dokumenty do czynności · Cennik
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan prawny na dzień publikacji: . Aktualizacja: .